کلیه آسانسورهای نصب شده در کشور بر اساس مصوبه شورای استاندارد از تاریخ ۱/۱/۸۲ (بر مبنای تاریخ صدور پروانه ساختمان) تحت پوشش استاندارد ملی ایران و دستورالعملهای آن قرار دارد. این موضوع به کلیه شهرداریهای ایران جهت لحاظ در صدور پروانه و پایان کار ابلاغ گردیده است. در این مقاله جهت آشنایی بیشتر مهندسین مشاور و ناظر، کلیاتی از استانداردهای موجود، ارائه می گردد تا در استانداردسازی آسانسور، مورد استفاده قرار بگیرد.
کلیات موضوع در مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان و ضمائم آن و نیز در جزوه منتشره از موسسه استاندارد ملی- نصب آسانسور- شماره ۱-۶۳۰۳ ، منتشره از موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، درج گردیده است. نظر به اینکه متولی استانداردسازی آسانسور، در قانون، موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران تعیین گردیده، لذا این موسسه نیز وظایف خود را به دو شرکت تعیین صلاحیت شده در سطح کشور، واگذار نموده است. شرکت های مذکور پس از طی بازرسیها و مراحل قانونی تشکیل پرونده، در صورت مطابقت با استانداردهای موجود، تاییدیه لازم را صادر می نمایند. از جمله وظایف شرکت های مذکور، تعیین صلاحیت فروشندگان و نصابان آسانسور، از نظر فنی بوده و فروشندگان و نصابان اقدامات لازم را انجام داده از جمله مدارک خواسته شده در واحد بازرسی اینگونه شرکتها الزام آسانسور موظف به ارائه پروانه طراحی و مونتاژ از وزارت صنایع و معادن می باشند.

کلیات
آسانسور وسیله ای است دائمی که برای بالا و پایین بردن بین دو سطح و یا بیشتر، بکار می رود. این وسیله شامل کابین برای حمل مسافرین و یا بار بوده و در داخل ریل های راهنمای صلب بصورت عمود یا مورب، زاویه کمتر از ۱۵ درجه نسبت به محور قائم، حرکت می کند. در حال حاضر یکی از مشکلات مهم ساختمان های بلند مرتبه، عدم پیش بینی فضای لازم برای آسانسور بوده و لازم است در ابتدای طراحی ساختمان این فضا متناسب با تعداد آسانسور، ظرفیت و سرعت مناسب، با توجه به ارتفاع ساختمان، جمعیت ساکن و کاربری ساختمان ها پیش بینی گردد. در غیر اینصورت، پس از اجرای ساختمان، معمولا افزایش فضای چاه آسانسور، بسیار مشکل و در اکثر موارد غیر ممکن می باشد. مطالب یاد شده را می توان به دو بخش عمده تقسیم کرد:
قسمت اول: حداقل فضای لازم برای انتخاب تعداد، ظرفیت و سرعت آسانسور برای ساختمان های مسکونی بایستی در نظر گرفته شود. این حداقل ها بر مبنای زمان اسمی طول مسیر(۴۰ ثانیه)، از استانداردهای بین المللی ایزو ۴۱۹۰ برگرفته شده است.
بدیهی است تعیین دقیق آسانسورهای موردنیاز در ساختمان ها باید بر مبنای نمودارها و استانداردهای جهانی معتبر، توسط شرکت های متخصص انجام گیرد.
قسمت دوم: شامل جداول اندازه های چاه و اتاقک(کابین) و موتورخانه با توجه به ظرفیت آسانسورها برای ساختمان های مسکونی، غیر مسکونی و بیمارستانها همینطور آسانسورهای خودروبر می باشد.
لازم به ذکر است که در طراحی آسانسور و تعیین اندازه های چاه آن، تکیه بر استانداردهای معتبر جهانی، بخصوص استاندارد EN81 بوده که مورد قبول اکثر کشورهای اروپایی است. این استانداردها در ایران در قالب استاندارد ملی ایران با جزئیات مربوطه تعریف شده است.

راهنمای انتخاب آسانسور برای ساختمان های مسکونی

1. در ساختمان های با بیش از ۸ طبقه بالای ورودی اصلی یا با طول مسیر اصلی حرکت بیش از ۲۳ متر بالای ورودی اصلی، باید حداقل دو دستگاه آسانسور پیش بینی گردد که یکی از آنها با حداقل ظرفیت ۱۰۰۰ کیلوگرم مناسب حمل برانکارد باشد و به کلیه طبقات نیز سرویس دهد.

تبصره: موضوع حمل برانکارد در حال حاضر استاندارد ملی ایران جزو الزامات نمی باشد.
حداقل سرعت آسانسورهای مسافربر با توجه به ارتفاع ساختمان از کف پایین ترین تا کف بالاترین طبقه مطابق جدول زیر می باشد:

تبصره(۱) موارد فوق الذکر راهنمای ساده ای برای تعیین حداقل سرعت مورد نیاز در طراحی و انتخاب آسانسور برای ساختمان های مسکونی می باشد. بدیهی است برای رسیدن به زمان انتظار مناسب، برای ساختمانهای بیشتر از ۳۰ طبقه، برای ساختمان های غیر مسکونی(تجاری، اداری و غیره) و با ساختمان های با کاربری خاص، حتی برای انتخاب دقیق آسانسور جهت ساختمانهای مسکونی، لازم است بر مبنای استاندارد ملی ایران و استاندارد جهانی ایزو ۴۱۹۰ ، با توجه به سطح زیربنا و جمعیت ساکن در ساختمان، محاسبات ترافیکی، انتخاب تعداد آسانسور، ظرفیت، سرعت و سایر مشخصات آن تعیین گردد.
مطالب فوق گذری اجمالی بر مقررات ملی می باشد. علاقه مندان می توانند جهت اطلاع بیشتر از آرشیو سازمان نظام مهندسی(استاندارد ملی- مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان) و یا با هیات تحریه فصلنامه طاق، کسب اطلاع نمایند.
مراجع:

1. پیوست۱، استاندارد ملی توصیه هایی برای انتخاب آسانسور و راهنمایی برای تعیین اندازه ها
2. طراحی آسانسور تالیف لابیر جانوسکی
3. جزو استاندارد ملی( شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران)

از آنجاییکه حداقل سه چهارم حجم بتن بوسیله مواد سنگی اشغال می شود بنابراین واضح است که خواص این مواد حائز اهمیت زیادی میباشد.مواد سنگی نه تنها میتوانند مقاومت بتن را محدود نمایند زیرا مواد سنگی ضعیف نمیتوانند بتن قوی تولید کنند بلکه دوام وبسیاری دیگر از کاربردهای بتن نیز بستگی کامل به خواص مواد سنگی مصرف شده در آن ردارند . قیمت مواد سنگی از سیمان ارزانتر بوده و بنابراین از لحاض اقتصادی در طرح یک بتن بکار بردن حداکثر مقدار ممکن مواد سنگی و حداقل مقدار سیمان مقرون به صرفه می باشد . اما غرض از بکاربردن مواد سنگی در خمیر سیمان باعث بهتر نمودن بسیاری از خواص بتن میگردد . به عنوان مثال ثبات حجمی ودوام بتن از خمیر سیمان خیلی بیشتر است . در این بخش خواص مهم مواد سنگی را که در خاصیت بتن تاثیر دارند مورد بررسی قرار میدهیم.
طبقه بندی کلی مواد سنگی
اندازه مواد سنگی که برای ساختن بتن مصرف می شود از چند سانتیمتر تا چند هزارم سانتیمتر می باشد . حداکثر اندازه بستگی به اندازه قالبها وفاصله بین آرماتورها دارد ولی در یک مخلوط بتن معمولا اندازه های مختلف از مواد سنگی موجودند. اگر چنانچه ارزش کار کم باشد و وقت در ساختن بتن لازم نباشد مخلوط ریز و درشت مواد سنگی را که به طور طبیعی یا به طور مصنوعی بدست می آیند بکار میبریم ولی در کارهای ارزش دار وساختن بتن مرغوب معمولا مواد سنگ را به دو گروه تقسیم میکنند. به آنهایی که از ۵ میلیمتر بزرگتر باشند مواد سنگی درشت (اگر چنانچه طبیعی باشند شن)و به آنهاییکه از ۵ میلیمتر کوچکتر باشند مواد سنگی ریز (ماسه) میگویند.
حداقل اندازه ماسه ۰/۰۷میلیمتر است و به موادی که اندازه آنها بین ۰/۰۶ تا ۰/۰۲ میلیمتر است لای(SILT ) وبه کوچکتر از ۰/۰۲ میلیمتر خاک رس یا (CLAY ) می گویند. تمام مواد سنگی در ابتدا از یک توده سنگ مانند کوه بوده اند که توسط فرسایش طبیعی یا مصنوعی بوسیله سنگ شکنها به اندازه کوچک خرد شدهاند . بنابر این بسیاری از خواص مواد سنگی مانند وزن مخصوص سختی ترکیبات شیمیایی و معدنی مقاومت تخلخل رنگ وغیره بستگی به جنس سنگ اولیه دارد . از طرف دیگر بعضی از خواص که در مواد سنگی خرد شده وجود دارند که به سنگ اولیه آن بستگی ندارند برای مثال شکل و اندازه ذرات درجه خشن بودن سطح خارجی ذرات و جذب آب آنها می توان ذکر نمود . تمام خواصی را که در فوق زذکر شد ممکن است بر خاصیت بتن تازه و یا سخت شده تاثیر بگذارد . اگر چه خواص مختلف مواد سسنگی را می توان در آزمایشگاه کنترل نمود وسنجید ولی تعریف یک ماده سنگی خوب مشکل است به جز آنکه ذکر کنیم مواد سنگی مرغوب آنهایی هستند که بتوانند یک بتن مرغوب بسازند . در عمل اگر چه آندسته از مواد سنگی که خواص آنها رضایت بخش باشد تولید بتن مرغوب می نمایند ولی عکس این قضیه را با اطمینان نمیتوان بیان نمود و بدین جهت باید خاصیت بتن ساخته شده ازاین مواد سنگی را به عنوان نمودار خاصیت مواد سنگی به کار برد . در عمل دیده شدهاست که یک یا چند خاصیت از مواد سنگی رضایت بخش نبوده ولی بتنی که با این گونه مواد ساخته شده تولید هیچگونه شکال ننمودهاست . بنابراین در تفسیر و بکار برد نتایج این آزمایشات باید دقت زیاد نمود تا بتوان یک بتن اقتصادی و منطقی ساخت . مثلا اگر از مواد سنگی موجود در محل کار بدون بررسی کامل استفاده نکنیم و بخواهیم مواد سنگی را از نقطه دیگری به محل کار برسانیم قیمت آن گران تمام میشود.
در مرحله اول باید حداکثر استفاده را از مواد یکه در دسترس هتند نمود . بطور کلی میتوان گفت مصرف مواد سنگی که در بیش از دو آزمایش رضایت بخش نبودهاند در بتن دچار اشکال خواهد نمود و در عمل حتی الامکان نباید آنها را مصرف کرد بنابراین ازآزمایشات مربوط به مواد سنگی میتوان تا حد زیادی برای انتخاب این مواد کمک گرفت .

خواص لازم مواد سنگی برای طرح بتن
برای اینکه بتوان از مواد سنگی در ساختن بتن استفاده کرد در مرحله اول این مواد باید مرغوب باشند وسپس باید خواص زیر از آنها را در دست داشت.
۱- وزن مخصوص ذرات مواد سنگی ۲- وزن مخصوص توده آن
۳- درصد رطوبت آزاد ومقدار جذب آب آن ۴- دانه بندی ذرات مواد سنگی

موقعیت پروژه :
پروزه سارا به موقعیت مکانی در تقاطع خیابان نواب صفوی و بولوار ۵۰ متری شارستان رضوی در حال احداث می باشد .
مساحت این پروژه ۱۲۰۶۱ متر مربع و زیربنای ۸۴۰۰۰ متر مربع می باشد که بزرگترین پروژه شهردر مقایسه با پروژه هایی نظیر الماس شرق ۶۵۰۰۰ متر مربع زیربنا و زیست خاور با ۷۵۰۰۰ متر زیربنا.
هزینه این پروژه ۳۸۰۰۰۰۰۰۰۰۰ تومان می باشد و کارفرمای آن شرکت عمران و مسکن سازان منطقه شرق و پیمانکاران بنیان بتن و مشاور شرکت مشاوره اوت می باشد و محاسب پروژه دکتر سیروس نصیرایی استاد دانشگاه آزاد مشهد بود.
در روز جمعه ۲۷بهمن ۸۵ شرکت بنیان بتن تصمیم به رکورد شکنی بتن ریزی در ایران کرد .و با پیش بینی بتن ریزی به حجم ۳۰۰۰ متر مکعب در یک روز در مدت ۱۶ ساعت رکورد بتن ریزی ایران را شکست.
رکورد بتن ریزی حجیم در ایران تا قبل از این پروژه ۲۶۳۰ مترمکعب و در پروژه سد کارون ۳ می باشد، لازم به ذکر است که رکورد بتن ریزی در جهان با حجم ۱۵۰۰۰ متر مکعب در اختیار کشور آمریکا است که با توجه به امکانات و ماشین آلات این رکورد بدست آمده است.
لازم به ذکر است که جهت بتن ریزی به حجم ۳۰۰۰ متر مکعب از ۴ بچینگ استفاده شد که ۳ بچینگ در محل کارخانه در جاده قوچان و ۱ بچینگ در محل پروژه بود. و آن بچینگی که در محل پروژه بود در حدود۶۰۰ تا ۷۰۰ متر مکعب بتن را تولید نمود که این بتن با توجه به قرارگیری پمپی در زیر بچینگ مستقیما به محل بتن ریزی منتقل می شود که باعث افزایش سرعت بتن ریزی نمود و بقیه بتن ها توسط ۴۰۰ سرویس به وسیله تراک میکسر به محل پروژه انتقال یافته است و کارخانه بنیان بتن در حدود ۲۸ میکسر دارا بوده است.
لازم به ذکر می باشد که مقادیر سیمان و نخودی و بادامی و ماسه برای تولید ۳۰۰۰ مترمکعب بتن به مقادیر زیر پیش بینی شده است.

۱/ بادامی : ۱۳۰۰ متر مکعب
۲/ ماسه : ۲۰۰۰ متر مکعب
۳/ نخودی : ۳۸۰ متر مکعب
۴/ سیمان : ۱۰۰۰ تن

که جهت تجهیز مصالح لازم ی یک ماه و نیم قبل اقداماتی انجام شده بود .
برای بتن ریزی از ۴ پمپ استفاده شد که به طور همزمان بتن ریزی انجام می شو و این پروژه (بتن ریزی در یک روز) از لحاظ اقتصادی کاملا به صرفه بود و از لحاظ نیروی انسانی تا یک چهارم در نیروی انسانی صرفه جویی شده بود و از لحاظ فنی و اجرایی از دو جهت حائز اهمیت بود :

۱/ در بتن ریزی به روش گسترده درزختی اجرایی (JOINT) کاملا از بین می رفت و در افزایش مقاومت بتن نقش چشمگیری را ایجاد می کرد.
۲/ در این بتن ریزی بتن به صورت کاملا همگن بوده که این موضوع نیز نقش موثری در مقاومت و دوام آن دارد.

علاوه بر عوامل فوق انجام این پروژه باعث کاهش خطا و بالا رفتن ایمنی کار می شد ، لازم به ذکر است که این پروژه تح پوشش خبری صدا و سیما و خبرنگاران قرار گرفتن و مدیران استانی و دانشجویان و اساتید قرار گرفت.

نویسنده : امین آرام